નવી પેઢીને જાણમાં પણ નહીં હોય તેવો શબ્દ ભંડોળ

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr +

આપણી ભાષામાં વપરાતા ગ્રામિણ રહેણી કરણીના ખાસ શબ્દો જેમાંના કેટલાંક નવી પેઢીને જાણમાં પણ નહીં હોય…જેવા કે…

● દોરી – કપડાં સૂકવવા કે કઈ બાંધવા માટે

● જાળી – ભમરડો ફેરવવા માટે

● રાશ – બળદને કન્ટ્રોલ કરવાની લગામ

● વરત – પાણી કાઢવાના કોસ માટે વપરાતું જાડુ દોરડું

● વરતડી – પાણી કાઢવાના કોસ માટે વપરાતું પાતળું દોરડું

● નાથ – બળદના નાકમાં પરોવી તેને કન્ટ્રોલ કરવા વપરાતી દોરી

● રાંઢવુ – જુદા જુદા કામ માટે વપરાતી જાડી મજબુત જાડી દોરી

● નાડી – ચોરણી કે પાયજામાંં કમરે બાંધવાની પાતળી દોરી

● નોંજણું – ગાયને દોહતી વખતે પાછળના બે પગ અને પુંછડાને સાથે બાંધી ગાયની હલચલ ને રોકવા માટે વપરાતી દોરી.

● ડામણ – દામણ: ઘોડા કે ગધેડાને છુટ્ટા ચરવા છોડવામાં આવે ત્યારે તેના એક આગળનો પગ અને એક પાછળના પગને સાથે દોરીથી બાંધવામાં આવે છે જેથી તે બહુ ઝડપથી દોડી શકે નહિ અને તરત જ પકડાઈ જાય. આ દોરીને ડામણ કહે છે.

● જોતર – બળદને ગાડા સાથે જોડવામાં વપરાતી દોરીનું સાધન

● નેતર – છાશ કરવા માટે વલોણાને ફેરવવા વપરાતી દોરી

● આ ઉપરાંત દોરીના મટિરિયલને લીધે જુદા નામો છે દા. ત.

● શીંદરી- નાળિયેરના છોતરામાંથી બનાવેલી દોરી.

● સૂતળી – શણમાં થી બનાવેલી દોરી

● વાણ- જંગલી વેલા વિગરે વનસ્પતિમાંથી બનાવેલી દોરી

● કાથી – નાળિયેરના છોતરામાંથી બનાવેલી દોરી

…તે જ રીતે કપડાના જુદા જુદા આકારના જુદા જુદા કામ માટે વપરાતા ટુકડાના જુદા જુદા નામ છે. જેમ કે,

● ચાકળો- સુતરાઉ કાપડનો ચોરસ ટુકડો, જેમાં ભાત કરી દીવાલ પર ટીંગાડી શકાય.

● પછેડી- માથે બાંધવા અથવા ખભા પર રાખવા વપરાતો કાપડનો ટુકડો.

● ચોફાળ – પછેડી કરતા મોટા કાપડનો ટુકડો જે ખાસ કરીને ગાંસડી બાંધવા વપરાય છે.

● બુંગણ – ચોફાળ કરતા પણ મોટો જાડા કાપડનો ભાગ જે જુદા જુદા ખેતીના કામ માટે વપરાય છે.

● ફાળિયું-સફેદ”ધોળું કપડું

● પનિયું- માથે બાંધવાનું કાપડ

● ગુમછો- આછું,પાતળુ લાલ કાપડ

● ઓછાડ- ગાદલાને કવર કરવા વપરાતું કાપડ.

● કામળી- ઉનનું વસ્ત્ર જે ખભા પર રાખવામાં તથા ઓઢવામાં વપરાય છે.

● મસોતું- રસોડામાં વપરાતું હાથ લુંછવા માટે તથા વાસણ લુસવા માટે વપરાતો કાપડનો ટુકડો.

● પંચિયું- શરીર લુચવા માટે અને કમર નીચે બાંધવા માટે વપરાતો કાપડનો ટુકડો.

● અબોટિયું – પૂજા અથવા અન્ય ર્ધાિમક વિધિ કરતી વખતે પહેરવામાં આવતું ધોતી જેવું કાપડ.

● લુગડું – સાડીને લુગડું પણ કહે છે.

ગ્રામ્ય પ્રદેશમાં વપરાતા ઓજારો:-

● પરોણો – બળદને હાંકવા માટેની લાકડી

● કળીયુ – ખેતી માટેનું સાધન

● બેલી- બે ભાગમાં વહેંચાયેલું લોખંડના સળીયાને ટીપીને બનાવેલું ખેતરમાં ઘાસ કાઢવાનું સાધન.

● ફાળ – હળનો નીચેનો ભાગ

● કોશ – ખોદવા માટે વપરાતો સીધો લોખંડનો સળિયો

● કોસ (ઉ. કોહ) – કુવામાંથી બળદ વડે પાણી કાઢવાનું સાધન

● સુંઢ – કોસનો ચામડાનો ભાગ

● ગરેડી – કોસને ઉપર ખેંચવા માટે વપરાતુ ચક્ર

● પાડો – બળદગાડીના પૈડામાંથી પસાર થતી એક્સલને જેમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે તે મજબુત મોટું લાકડું

● તરેલું – કોસમાં બળદને જોડવાનું સાધન

● ધોંસરુ – ગાડી કે હળને બળદ સાથે જોડવાનું સાધન

● પાટ – ખેડયા પછી જમીનના ઢેફા ભાંગી જમીન સપાટ કરવા વપરાતુ મોટું લાકડું

● ઈસ – ખાટલામાં વપરાતા બે લાંબા લાકડા

● ઉપલું – ખાટલામાં વપરાતા બે ટુંકા લાકડા

● પાંગથ – ખાટલાના એક છેડે ખાટલાના ભરેલા દોરડાઓ ને સખત રાખવા વપરાતું જાડું દોરડું

● તગારું – સીધી ધારવાળું નાની સાઈઝનું પતરાનું માલ ભરવાનું સાધન

● ઘમેલું – કાંઠાને ગોળ વાખેલું તગારા કરતા મોટું સાધન

● બકડીયું – તગારાને બે બાજુ કડીથી ઉપાડી શકાય તેવું સાધન

● સૂયો – કોથળાને શીવવા માટે વપરાતી જાડી સોય

● રાંપ – ખેડેલી જમીનને સાફ કરવા વપરાતું …

● રંધો – સૂતારનું પાટિયા વગેરેને લીસા કરવાનું સાધન

● નેવા – છાપરામાંથી પાણી પડવાના ભાગ

● મોભ – છાપરાના મધ્યમાં આવેલ મજબુત ટેકો જેના તરફથી બંને બાજુ ઢાળ હોય

● વળી – મોભ અને દિવાલ પર રાખેલ પાતળું લાકડું જેના પર નળીયા ગોઠવી શકાય.

● સાલ – ખાટલામાં ઈસ કે ઉપળાંને બંને છેડે અણી કાઢી તેને પાયામાં બંધ બેસતા કરવામાં આવે છે આવા લાકડાને સાલ કહે છે.

● વિંધ – સાલ જેમાં નાખવામાં આવે છે તે કાણાવાળા પોલાણને વિંધ કહે છે.

● પાયો – ખાટલાના ઉભા લાકડા જે વિંધમાં સાલ બેસે તે લાકડાના ભાગને પાયા કહે છે

● ઢોલિયો – મજબુત અને મોટા અને શણગારેલા ખાટલાને ઢોલિયો કહે છે.

● નીક – ખેતરમાં પાણી લઇ જવા બનાવેલ વ્યવસ્થા ને નીક કહે છે.

● ધોરિયો – મોટી નીક ને ધોરિયો કહે છે.

● છીંડું – વાડમાં બાકોરું હોય તો તેને છીંડું કહે છે.

● ખળું – અનાજના ડુંડાને સુકવી તેને પીસીને દાણા છુટા પાડવા માટે વપરાતી જગ્યા

● કેડો – રસ્તો

● કેડી – પગ રસ્તો

● વંડી – દિવાલ

● કમાડ – મોટું બારણું

● ડેલો – મોટા કમાડવાળું બારણું.

Share.

Leave A Reply